Moi truong Kinh doanh

Kế hoạch 5 năm phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ từ 2006 đến năm 2010 đã thể hiện một cam kết mạnh mẽ của Chính phủ tiếp tục đơn giản hóa thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp để khuyến khích nhiều doanh nghiệp mới ra đời. Là bước cải cách đầu tiên trong lĩnh vực này, Chính phủ đang chỉ đạo soạn thảo Thông tư liên tịch giữa ba bộ (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công an và Bộ Tài chính) thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa ba ngành này nhằm giảm thời gian và số lần doanh nghiệp phải đi lại các cơ quan nhà nước để hoàn thành ba thủ tục đầu tiên về đăng ký và thành lập doanh nghiệp.¹ Khả năng thực thi của thông tư này sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với sự thành công của các cải cách tiếp theo như xây dựng hệ thống đăng ký kinh doanh (ĐKKD) trực tuyến và cơ sở dữ liệu thông tin doanh nghiệp toàn quốc vào năm 2009.²
Các cơ quan chức năng địa phương đang hy vọng thông tư này sớm được ban hành để giúp định hướng những cải cách liên quan đến các thủ tục này. Hiện nay, dự thảo lần 6 của thông tư vẫn còn bộc lộ một số hạn chế và cần được tiếp tục xem xét và chỉnh sửa để đáp ứng tốt hơn nữa kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp. Bản tin này đề cập đến những hạn chế chính và đề xuất một số cải thiện đối với thông tư này.

Doanh nghiệp vẫn phải đi lại cơ quan nhà nước nhiều lần

Sự thay đổi lớn nhất mà Thông tư này hứa hẹn sẽ đem lại cho cộng đồng doanh nghiệp là một thái độ coi doanh nghiệp là đối tác phục vụ của các cơ quan hành chính công. Thông tư đã cố gắng tạo thuận lợi cho việc đăng ký thành lập doanh nghiệp thông qua việc đề xuất một đầu mối tiếp xúc cho tất cả ba thủ tục. Theo bản dự thảo mới nhất, người thành lập doanh nghiệp, thay vì phải đi lại nhiều lần tới ba cơ quan khác nhau, sẽ chỉ đến Phòng đăng ký kinh doanh, thuộc Sở Kế hoạch Đầu tư để nộp hồ sơ và nhận kết quả (giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh - GCNĐKKD, giấy phép khắc dấu và mã số thuế).

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn còn tương đối bức xúc về hai vấn đề lớn. Thứ nhất, dự thảo hiện chỉ quy định thời hạn tối đa cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải trả kết quả tính từ ngày doanh nghiệp nộp một bộ hồ sơ hoàn chỉnh. Như vậy mặc dù mục tiêu của thông tư là cải tiến cách thức phục vụ doanh nghiệp, một bức xúc lớn nhất của doanh nghiệp vẫn chưa được giải quyết là cứ mỗi lỗi sai trong bộ hồ sơ là thêm một lần doanh nghiệp phải đi lại cơ quan nhà nước. Quan trọng hơn, trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận hồ sơ trong việc tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất bộ hồ sơ đầy đủ và hợp lệ cũng như thông báo ngay cho người thành lập doanh nghiệp biết những thiếu sót trong bộ hồ sơ (lỗi chính tả, viết hoa viết thường) càng sớm càng tốt (thay vì vào ngày hẹn nhận kết quả) vẫn chưa được quy định trong dự thảo.

Thứ hai, phạm vi thông tư chỉ giới hạn đến khâu nhận giấy phép khắc dấu, không điều chỉnh tới khâu khắc dấu và trả con dấu (đã được lưu chiểu) cho doanh nghiệp từ cơ quan công an.³ Như vậy sau khi nhận được kết quả của ba thủ tục thuộc điều chỉnh của thông tư này, chủ doanh nghiệp vẫn chưa được coi là hoàn thành thủ tục thành lập doanh nghiệp vì doanh nghiệp chưa có con dấu chính thức mà mọi giấy tờ của doanh nghiệp chỉ được coi là hợp pháp khi được đóng dấu chính thức của doanh nghiệp.⁴

Hồ sơ chưa được hợp nhất

Những yêu cầu đối với bộ hồ sơ cũng được sửa đổi cho phù hợp với việc chuyển đổi sang cơ chế một đầu mối tiếp xúc này. Ba bộ hồ sơ sẽ được nộp cùng nhau tại Phòng ĐKKD của Sở Kế hoạch Đầu tư. Tuy nhiên, sẽ thuận lợi hơn nếu người thành lập doanh nghiệp chỉ phải điền vào một tờ khai duy nhất cho cả ba thủ tục: ĐKKD, đăng ký con dấu và mã số thuế. Người thành lập doanh nghiệp không phải cung cấp thông tin lặp lại cho nhiều tờ khai khác nhau như yêu cầu trong dự thảo. Việc cải tiến này chắc chắn, không những giúp giảm bớt công việc thụ lý và kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ của các cán bộ nhà nước, mà còn buộc các cơ quan liên quan phải có trách nhiệm trao đổi thông tin với nhau trong quá trình xử lý hồ sơ của doanh nghiệp. Đây cũng là cơ sở ban đầu cho việc hình thành một hệ thống đăng ký trực tuyến cũng như cấp một mã số duy nhất cho doanh nghiệp theo lộ trình cải cách của Chính phủ.

Trách nhiệm của các cơ quan liên quan còn mơ hồ

Điểm mấu chốt quyết định sự thành công của cải cách này là sự liên thông về thông tin và cơ chế chịu trách nhiệm của các cơ quan chức năng liên quan. Dự thảo quy định Phòng ĐKKD sẽ là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm chuyển thông tin đầu vào của doanh nghiệp đến cơ quan công an và cơ quan thuế và trả kết quả cuối cùng cho doanh nghiệp. Như vậy cán bộ của phòng ĐKKD, ngoài việc thụ lý hồ sơ ĐKKD, về nguyên tắc, còn phải có đủ trình độ nghiệp vụ chuyên môn, đủ thông tin để kiểm tra tính đầy đủ và hợp lệ đối với hồ sơ chuyển sang cơ quan cấp phép khắc dấu và cơ quan cấp mã số thuế. Hiện trong thông tư chưa quy định cụ thể cơ chế cung cấp thông tin qua lại cũng như trách nhiệm của từng cơ quan đối với việc phản hồi lại doanh nghiệp, đặc biệt trong những trường hợp hồ sơ chỉ được phát hiện có sai sót khi đã chuyển sang cơ quan thuế hay cơ quan công an. Cơ quan nào sẽ chịu trách nhiệm cuối cùng trước doanh nghiệp và giải đáp về bất cứ chậm trễ hay vướng mắc trong quá trình thụ lý hồ sơ?

Thông tư nên khuyến khích các địa phương áp dụng các thực tiễn tốt

Trong những năm vừa qua, để thu hút đầu tư, nhiều địa phương đã có những sáng kiến cải thiện thái độ phục vụ doanh nghiệp cũng như sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước. Ở tỉnh Bình Định, doanh nghiệp được khảo sát rất hài lòng với thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp, đặc biệt đánh giá cao việc cơ quan công an chủ động giúp doanh nghiệp liên hệ với các cơ sở khắc dấu để doanh nghiệp có thể nhận luôn dấu và giấy chứng nhận đăng ký mẫu dấu tại cơ quan công an. Thành phố Hồ Chí Minh, nơi có số lượng doanh nghiệp thành lập mới đông nhất cả nước, đã thiết lập hệ thống ĐKKD trực tuyến nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong suốt quá trình chuẩn bị hồ sơ ĐKKD, theo dõi quá trình cơ quan nhà nước xử lý hồ sơ và giải đáp các thắc mắc liên quan, nhờ đó, giảm được thời gian và số lần đi lại cho doanh nghiệp.

Thông tư nên cho phép các tỉnh có điều kiện và có quyết tâm đơn giản hóa hơn nữa thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp áp dụng các thực tiễn tốt trên và đề ra những biện pháp kiểm soát hiệu quả để những mô hình này không bị lạm dụng. Các nhà đầu tư trong và ngoài nước luôn có xu hướng chọn những địa phương có thủ tục hành chính thuận tiện và thông thoáng để đầu tư.

(1) Ở Việt Nam, để đăng ký thành lập doanh nghiệp cần thực hiện ba thủ tục chính: đăng ký kinh doanh, làm con dấu và đăng ký mã số thuế. Ở cấp tỉnh/thành phố, ba thủ tục này do Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công An và Cục Thuế thực hiện.
(2) Kế hoạch phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ theo Quyết định số 236/2006/QĐ-TTg ban hành ngày 23 tháng 10 năm 2006
(3) Người thành lập doanh nghiệp còn phải đến cơ sở khắc dấu để tiến hành khắc dấu, đến cơ quan công an để thanh toán lệ phí giấy phép khắc dấu, làm thủ tục lưu chiểu mẫu dấu và nhận lại con dấu và Giấy chứng nhận mẫu dấu.
(4) Cũng phải nói thêm Việt Nam là một trong rất ít quốc gia còn quy định doanh nghiệp bắt buộc phải sử dụng con dấu. Ở hầu hết các nước, khắc dấu là một thủ tục tự nguyện của doanh nghiệp, họ không cần xin phép cơ quan chính quyền và tất nhiên không cần giấy phép khắc dấu.

	Tổ chức và thực hiện: Ban biên tập Trung tâm Thông tin Kinh tế Địa chỉ: tầng 5, Trung tâm Thương mại Quốc tế, Số 9 Đào Duy Anh, Hà Nội ĐT: (84-4) 574 3084 - Fax: (84-4) 574 2773 - E-mail: vcci@hn.vnn.vn