-
Về mặt kinh tế, việc chuyển một DNNN sang mô hình công ty TNHH
một thành viên không làm thay đổi về bản chất mối quan hệ giữa
Nhà nước và doanh nghiệp, giữa người chủ sở hữu (nhà nước) và
người điều hành doanh nghiệp. Vì vậy động cơ hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp sẽ không thay đổi và hiệu quả hoạt động
kinh doanh không được cải thiện. Để quản lý phần đầu tư của nhà
nước trong các công ty nhà nước, thành lập một tổng công ty quản
lý vốn nhà nước là cần thiết nhưng cần hội tụ ít nhất hai yếu tố
cơ bản để mô hình này có thể hoạt động hiệu quả. Đó là tổng công
ty này phải có đủ thẩm quyền, ngay cả trước các cơ quan vốn
trước đây là hành chính chủ quản của các công ty Nhà nước và
phải được hoạt động một cách minh bạch (cần cho phép các công ty
kiểm toán độc lập thực hiện kiểm toán định kỳ).
Hiện nay Nhà nước vẫn còn ưu đãi, trợ cấp cho các DNNN theo rất
nhiều phương thức. Thứ nhất, một số DNNN vẫn được hưởng các
khoản trợ giá. Thứ hai, Nhà nước đã và đang thực hiện xử lý nợ
tồn đọng cho các DNNN, ước tính lên tới 40.000 tỷ đồng trong
suốt mười năm qua. Thứ ba, các DNNN được hưởng rất nhiều khoản
trợ cấp từ tín dụng theo kế hoạch như lãi suất vay thấp, hỗ trợ
lãi suất sau đầu tư khoanh nợ, giãn nợ hay tiếp nhận các khoản
tín dụng mềm (vay từ Quỹ Hỗ trợ Phát triển). Thứ tư, một hình
thức trợ cấp phổ biến nhất là Nhà nước tăng vốn đầu tư vào các
DNNN. Chẳng hạn trong giai đoạn 2001-2005 Nhà nước đã cấp bổ
sung vốn điều lệ cho các ngân hàng thương mại quốc doanh hơn
12.000 tỷ đồng. Về nguyên tắc, tất cả những trợ cấp kiểu này của
nhà nước sẽ bị cấm ngay khi Việt Nam vào WTO.
Ông Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Nghiên cứu
Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright
-
 Nếu
như mục tiêu là tạo ra một sân chơi chung cho tất cả các loại
hình doanh nghiệp thì lẽ ra công ty nhà nước có thể chuyển sang
cả hình thức công ty TNHH hai thành viên trở lên vì có một số
nhà đầu tư thích "chơi" theo kiểu TNHH hai thành viên trở lên.
Những công ty này, tuy không đại chúng như công ty cổ phần nhưng
thích hợp với cách “chơi” có sự giám sát được nhau khi chuyển
nhượng vốn, vẫn đa dạng sở hữu.. Chuyển đổi sang công ty TNHH
hai thành viên trở lên cũng là một hình thức đa dạng hóa sở hữu
DNNN tạo điều kiện cho các công ty nhà nước có nhiều lựa chọn
hơn khi chuyển đổi. Trên thực tế có một số công ty nhà nước (như
Nông trường Sao vàng Thanh Hoá) đang hoạt động dưới hình thức
công ty TNHH hai thành viên mà chưa có khung pháp lý nào điều
chỉnh việc chuyển đổi.
Tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước được thành lập là
xuất phát từ nhu cầu cần phải có một tổ chức chuyên môn hóa quản
lý và kinh doanh có hiệu quả hơn nguồn vốn ở các DN CPH nằm rải
rác ở các địa phương hoặc trực thuộc các Bộ (đưa nguồn vốn đó
vào kinh doanh thực sự và có lợi hơn chứ không phải đơn thuần là
giữ vốn). Trên thực tế, Nghị định này chỉ giải quyết một phần
những vấn đề về hành chính chủ quản vì chỉ có các công ty độc
lập trực thuộc Bộ, UBND tỉnh sau khi chuyển đổi xong (thuộc phạm
vi điều chỉnh của Nghị định này) mới do Tổng công ty đầu tư và
kinh doanh vốn nhà nước quản lý. Hiện nay vẫn còn nhiều công ty
mẹ, những tổng công ty đại gia hay tập đoàn kinh tế gắn với các
Bộ hay chịu trách nhiệm trực tiếp trước Thủ tướng. Trong vòng 4
năm tới, các tổng công ty lớn và các tập đoàn cũng phải chuyển
sang công ty TNHH một thành viên (thực chất phá vỡ mô hình tổng
công ty cũ chuyển sang những công ty độc lập nhưng kết nối với
nhau bằng đầu tư vốn). Và hy vọng khi đó, vấn đề hành chính chủ
quản sẽ được cải thiện hơn.
Việt Nam đang trong quá trình đàm phán vào WTO và phải cam kết
sẽ xóa bỏ trợ cấp đối với DNNN. Vào sân chơi mới, với luật chơi
mới, với đối thủ cạnh tranh mới, chắc chắn việc trợ cấp hiện nay
đối với các DNNN sẽ phải được điều chỉnh. Nhà nước sẽ chỉ đầu tư
vào những doanh nghiệp nào hoạt động hiệu quả và trụ vững trong
sân chơi mới. Và tất yếu là các DNNN nào không đáp ứng được sẽ
bị đào thải. Hiện nay các DNNN đang trong quá trình cải cách để
giảm bớt bao cấp. Khi vào WTO phải có ngay chương trình để giúp
các DNNN nhận biết và hoạt động theo đúng cam kết WTO để tránh
những cú sốc lớn.
Ông Trần Tiến Cường, Trưởng ban cải cách và Phát triển doanh
nghiệp,
Viện Quản lý Kinh tế Trung ương
-
Lợi thế của các DNNN bắt nguồn từ thực tế hoạt động chứ không
phải từ khung pháp lý. DNNN có thể tiếp cận dễ dàng với các cơ
quan nhà nước, có thể đẩy nhanh quá trình thực hiện các thủ tục
cấp phép, dễ dàng vay vốn và đặc biệt có lợi thế trong đàm phán
vì phần lớn họ đang độc quyền kinh doanh trong lĩnh vực đó.
Do vậy, tác động của Nghị định chuyển đổi DNNN thành công ty
TNHH một thành viên để có một sân chơi chung với các thành phần
kinh tế khác vẫn còn là dấu hỏi. Nếu như hoạt động của các công
ty TNHH một thành viên này được điều chỉnh bởi Luật Doanh nghiệp
2005 nhưng họ vẫn có mối liên hệ trực tiếp với các cơ quan nhà
nước (các Bộ) thì rõ ràng họ sẽ vẫn được hưởng những lợi thế nói
trên.
Ông Oliver Massmann, Luật sư Quốc tế
Công ty Luật Baker & McKenzie, Hà Nội
>> Xem thêm
|
