|
|
|
|
THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
Tại sao vẫn khó?
Thủ
tướng Chính phủ vừa ra chỉ thị giao cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ
trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Công an, soạn thảo và ban hành
Thông tư liên tịch về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan này trong
việc thực hiện ba thủ tục hành chính về đăng ký thành lập doanh
nghiệp là đăng ký kinh doanh, khắc dấu và đăng ký thuế. Điều này cho
thấy Chính phủ Việt Nam có cùng quan điểm với một thông điệp quan
trọng của Báo cáo Môi trường kinh doanh toàn cầu 2006: thủ tục thành
lập doanh nghiệp càng dễ dàng thì càng có nhiều doanh nghiệp ra đời.
Nhiều doanh nghiệp đăng ký hoạt động chính thức sẽ tạo thêm nhiều
công ăn việc làm, tăng đầu tư, tăng năng suất và đẩy mạnh tốc độ
tăng trưởng kinh tế.1 Bản tin này bàn về một số hạn chế
trong thủ tục đăng ký và thành lập doanh nghiệp ở Việt Nam cùng với
những đề xuất tiếp tục đơn giản hóa thủ tục này để khuyến khích
nhiều doanh nghiệp mới ra đời.
Đơn giản
hóa thủ tục gia nhập thị trường có tác động tích cực đến tốc độ tăng
trưởng của khu vực doanh nghiệp tư nhân
Kể từ khi có những cải
cách mạnh mẽ về thủ tục thành lập doanh nghiệp (TLDN) của Luật Doanh
nghiệp 1999, số lượng doanh nghiệp đăng ký ở nước ta đã tăng rất
nhanh. Tính từ đầu năm 2000 cho đến hết 2005, đã có hơn 160.000
doanh nghiệp đăng ký thành lập, gấp hơn 3 lần so với tổng số doanh
nghiệp được thành lập trong cả thập kỷ trước (1990-1999).2
Tuy nhiên, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường sẽ góp
phần khuyến khích các hộ kinh doanh cá thể (ước tính có hơn 2 triệu
ở nước ta) gia nhập khu vực chính thức.
Việc chính thức hóa hoạt
động kinh doanh này đem lại những lợi ích kinh tế nhất định cho cả
doanh nghiệp và nền kinh tế. Về phía doanh nghiệp, hoạt động chính
thức sẽ giúp họ không phải né tránh thanh tra doanh nghiệp và nhờ đó
có thể phát triển đến quy mô tối ưu nhất. Một khảo sát của Ngân hàng
thế giới cho thấy thông thường trong cùng một ngành, các doanh
nghiệp chính thức có hiệu quả hoạt động cao hơn 40% so với không
chính thức.3 Hơn nữa, chủ các doanh nghiệp này có thể
tiếp cận được tín dụng ngân hàng, các dịch vụ công cộng khác (giải
quyết tranh chấp qua kênh tòa án) và trực tiếp xuất khẩu. Về phía
Nhà nước, nhiều doanh nghiệp hoạt động chính thức làm tăng thu ngân
sách nhờ nguồn thu thuế tăng. Từ đó, Chính phủ có thể tiếp tục xem
xét giảm bớt gánh nặng thuế cho doanh nghiệp để tạo động cơ cho
doanh nghiệp phát triển và tăng trưởng hơn nữa.
Thủ tục
gia nhập thị trường ở nước ta vẫn còn phức tạp và tốn kém về cả thời
gian và chi phí do sự phối hợp chưa hiệu quả của các cơ quan chức
năng liên quan.
Báo cáo toàn cầu về Môi
trường kinh doanh 2006 cho thấy một nhà đầu tư chỉ mất 3 ngày qua 2
thủ tục với chi phí bằng 0,9% thu nhập hàng năm/người để thành lập
một doanh nghiệp ở Canada, hay 2 ngày/2 thủ tục/1,9% ở Australia.4
ở hai quốc gia cải cách nhất này, chủ doanh nghiệp chỉ cần trải qua
2 thủ tục: đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh (ĐKKD) và cơ quan
thuế là có thể bắt đầu đi vào hoạt động. Trái lại, ở Việt Nam, để
hoàn thành thủ tục này cần 50 ngày, trải qua 11 thủ tục với chi phí
bằng 50% thu nhập bình quân đầu người trong đó ba thủ tục kéo dài
thời gian nhất là cấp giấy chứng nhận ĐKKD (15 ngày), khắc dấu (14
ngày) và đăng ký mã số thuế (MST) và mua hóa đơn (15 ngày). Trong
vài tháng gần đây, khảo sát chi tiết về ba quy trình thủ tục này
được thực hiện ở một số tỉnh phía bắc nước ta cũng cho những kết quả
tương tự báo cáo Môi trường Kinh doanh 2006.5
Ở cấp tỉnh, các cơ quan
quản lý nhà nước chịu trách nhiệm chính đối với ba lĩnh vực này là
Sở Kế hoạch và Đầu tư, Cục thuế và Sở Công an. Doanh nghiệp vẫn rất
bức xúc về việc quy trình đăng ký thành lập doanh nghiệp còn rời rạc
và tình trạng các cơ quan chức năng chưa phối hợp và thông tin qua
lại với nhau một cách hiệu quả. Hệ quả là: thứ nhất, doanh nghiệp
vẫn phải chuẩn bị quá nhiều bộ hồ sơ và phải cung cấp rất nhiều
thông tin lặp đi lặp lại cho các cơ quan khác nhau; thứ hai, doanh
nghiệp không thể thực hiện nhiều thủ tục đồng thời với nhau mà phải
thực hiện hết thủ tục này mới được làm thủ tục khác. (Ví dụ như phải
chờ 10 ngày để có giấy chứng nhận ĐKKD rồi mới được đi khắc dấu, có
MST rồi mới được đi mua hóa đơn v.v); thứ ba, mặc dù đã có một số
địa phương thử nghiệm việc hỗ trợ ĐKKD trực tuyến, nhưng hầu hết các
thủ tục còn lại đều được thực hiện một cách thủ công tại trụ sở của
cơ quan chức năng (như nộp hồ sơ gốc và ký tên tại cơ quan chức năng).
Do đó, không tránh khỏi tình trạng doanh nghiệp phải đi lại nhiều
lần các cơ quan chức năng khác nhau để tìm hiểu, thực hiện và lấy
kết quả của từng thủ tục riêng lẻ.
Áp dụng
mô hình một cửa liên thông cho ba thủ tục: ĐKKD, khắc dấu và đăng ký
MST có thể là tiền đề tốt để tiếp tục đơn giản hóa thủ tục thành lập
doanh nghiệp
Kinh nghiệm quốc tế cho
thấy sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước được coi
là nhân tố chủ yếu để thực hiện được những cải cách đột phá trong
lĩnh vực đăng ký và TLDN. Nhiều nước đang phát triển đã và đang cải
cách triệt để trong lĩnh vực này - đây là những kinh nghiệm quan
trọng mà Chính phủ nên xem xét trong tiến trình cải cách (không chỉ
trong lĩnh vực ĐKKD mà cho các thủ tục hành chính khác như cấp giấy
phép kinh doanh, chấp thuận đầu tư v.v). Một số sáng kiến cải cách
trong lĩnh vực đăng ký TLDN đã rất thành công như i) tạo một cơ quan
đầu mối để doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục đăng ký TLDN (cho
dù thủ tục ĐKKD có gồm bao nhiêu bước đi chăng nữa cũng là việc nội
bộ của các cơ quan nhà nước với nhau); ii) sử dụng một bộ hồ sơ
chuẩn để doanh nghiệp có thể cung cấp mọi thông tin cần thiết cho
các cơ quan chức năng, iii) cấp một mã số chung cho mỗi doanh nghiệp
đăng ký thành lập (chẳng hạn như mã số ĐKKD đồng thời là MST); iv)
ứng dụng công nghệ thông tin để doanh nghiệp có thể đăng ký và theo
dõi quá trình xử lý hồ sơ qua mạng, tìm hiểu mọi thông tin liên quan
đến quy trình, thủ tục trên mạng, tra cứu tên trên mạng v.v.
Ở nước ta, trong khi chờ
đợi một khuôn khổ pháp lý chung về sự phối hợp của ba cơ quan ĐKKD,
công an và thuế, một số chính quyền cấp tỉnh đã tìm cách đơn giản
hóa các quy trình thủ tục gia nhập thị trường này để thu hút đầu tư
hiệu quả hơn. Chẳng hạn, chính quyền tỉnh Lào Cai đã tiên phong thử
nghiệm cơ chế “một cửa” đối với thủ tục đăng ký thành lập doanh
nghiệp, theo đó cơ quan ĐKKD là cơ quan đầu mối tiếp nhận hồ sơ ĐKKD,
phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để khắc dấu, cấp MST, mã
số hải quan và trả giấy chứng nhận ĐKKD cùng với dấu, MST cho doanh
nghiệp chậm nhất là trong vòng 15 ngày. Đây là mô hình được doanh
nghiệp rất hoan nghênh và đang được chính quyền nhiều tỉnh khác tham
khảo.
Tuy nhiên cũng cần lưu ý
rằng, mô hình “một cửa” được áp dụng cho một số thủ tục hành chính
trong thời gian trước ở nước ta đã bị đánh giá là tạo thêm một cửa (một
khâu) nữa trong quy trình thủ tục. Một trong những bài học kinh
nghiệm rút ra từ mô hình cũ này là cán bộ của bộ phận một cửa phải
có đủ nghiệp vụ chuyên môn và thẩm quyền để tư vấn và giải quyết cho
doanh nghiệp thì mới đảm bảo mô hình một cửa liên thông áp dụng cho
thủ tục TLDN giúp giảm chi phí, thời gian và rủi ro cho doanh nghiệp.
(1) Công ty Tài chính quốc tế (IFC)
và Ngân hàng Thế giới, Báo cáo toàn cầu về Môi trường kinh doanh
2006: Tạo việc làm, tháng 9 năm 2005.
(2) GTZ-CIEM, 6 năm thi hành Luật Doanh nghiệp: Những vấn đề nổi bật
và Bài học kinh nghiệm, 2006
(3) Công ty Tài chính quốc tế (IFC) và Ngân hàng Thế giới, Môi
trường Kinh doanh 2005: Xóa bỏ rào cản để phát triển, tháng 9 năm
2004.
(4) Số liệu cho tất cả các bộ chỉ số trong báo cáo Môi trường kinh
doanh 2006 này được tính đến tháng 1 năm 2005..
(5) Các cuộc khảo sát này cho IFC-MPDF và Dự án Nâng cao năng lực
cạnh trạnh VNCI thực hiện. |
