|
LUẬT ĐẦU TƯ (CHUNG)
Chưa thực sự hỗ trợ đầu tư tư nhân
Luật Đầu
tư chung (ĐTC) là một trong hai luật kinh doanh quan trọng (cùng với
Luật Doanh nghiệp thống nhất) đang được soạn thảo theo yêu cầu của
Thủ tướng Chính phủ để đẩy nhanh tốc độ phát triển khu vực kinh tế
tư nhân cũng như đầu tư nước ngoài và góp phần kích thích tăng
trưởng kinh tế. Luật ĐTC sẽ thay thế Luật Khuyến khích đầu tư trong
nước và Luật Đầu tư nước ngoài, góp phần tạo khuôn khổ pháp lý thống
nhất và phù hợp với thông lệ quốc tế cho các hoạt động đầu tư ở Việt
Nam và từ Việt Nam ra nước ngoài. Sau khi lấy ý kiến đóng góp và
được chỉnh sửa nhiều lần, Dự luật sẽ được trình lên Quốc hội vào kỳ
họp tháng 11 năm nay. Bản tin này phân tích một số nét mới của dự
thảo Luật ĐTC mới nhất và đưa ra một số nhận định về tác động của
luật này đối với các nhà đầu tư.
Luật ĐTC
sẽ thống nhất khung pháp lý về đầu tư cho các doanh nghiệp thuộc các
thành phần kinh tế khác nhau
Xóa bỏ các phân biệt đối
xử bất hợp lý giữa các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế là
một trong những cam kết quan trọng của Chính phủ Việt Nam trong tiến
trình cải thiện môi trường đầu tư để hội nhập quốc tế, đặc biệt là
gia nhập WTO. Cho đến nay, đã có hàng loạt những nỗ lực sửa đổi
trong chính sách của nước ta về đầu tư theo hướng này như loại bỏ
chế độ hai giá, các yêu cầu riêng đối với nhà đầu tư nước ngoài về
xuất nhập khẩu, mua nguyên liệu, hàng hóa trong nước, hay các hạn
chế về chuyển giao công nghệ và tuyển dụng lao động v.v. Tuy nhiên
các thay đổi chính sách đó vẫn chưa tạo ra được sân chơi thực sự
bình đẳng cho nhà đầu tư trong nước và nước ngoài khi vẫn còn tồn
tại một sự khác biệt căn bản giữa hai khối doanh nghiệp này trong
khung pháp lý hiện hành. Đó là việc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước
ngoài phải xin cấp phép cho bất cứ hoạt động đầu tư nào và chỉ được
phép hoạt động trong phạm vi của Giấy phép Đầu tư (theo quy định của
Luật Đầu tư nước ngoài - ĐTNN), trong khi doanh nghiệp trong nước
được tự do đầu tư vào bất kỳ lĩnh vực nào mà pháp luật không cấm.
Luật ĐTC ra đời để điều chỉnh mọi hoạt động đầu tư tại Việt Nam và
từ Việt Nam ra nước ngoài - có thể coi đây là một nỗ lực quan trọng
trong tiến trình xây dựng một khung pháp lý thống nhất về đầu tư cho
các nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Quyền tự
do kinh doanh của nhà đầu tư nước ngoài được mở rộng
Hiện nay quyền tự do kinh
doanh của nhà ĐTNN bị hạn chế vì họ chỉ được phép hoạt động kinh
doanh trong phạm vi của Giấy phép đầu tư; và vì thế họ chịu nhiều
hạn chế so với nhà đầu tư trong nước. Luật ĐTC sẽ xóa bỏ hầu hết các
hạn chế nói trên với việc cho phép nhà đầu tư được tự chủ trong các
quyết định đầu tư của mình, đặc biệt trong việc lựa chọn lĩnh vực
đầu tư, hình thức đầu tư và hình thức huy động vốn. Về lĩnh vực đầu
tư, Luật ĐTC mở rộng quyền tự do kinh doanh cho các nhà ĐTNN trong
mọi lĩnh vực mà pháp luật không cấm bằng việc xây dựng các “danh
sách loại trừ” và “danh sách hạn chế”,1 điều mà các nhà
đầu tư trong nước vẫn được hưởng theo Luật Doanh nghiệp. Về hình
thức đầu tư, Luật ĐTC chung cho phép nhà đầu tư nước ngoài được
thành lập doanh nghiệp và được đăng ký kinh doanh một hoặc nhiều
ngành nghề dưới hình thức pháp lý như nhà đầu tư trong nước. Thứ hai,
nhà đầu tư nước ngoài được phép đầu tư gián tiếp thông qua việc mua
trái phiếu, cổ phiếu hay qua các quỹ đầu tư chứng khoán và định chế
tài chính trung gian - đây có thể là một phương thức hữu hiệu để tạo
thêm điều kiện thu hút đầu tư nước ngoài.
Một số
điều kiện kém thông thoáng được đặt ra cho các nhà đầu tư trong nước
Dự thảo mới nhất của Luật
ĐTC đã đưa ra tiêu chí mới để phân loại các dự án đầu tư 2
và áp dụng thêm thủ tục đăng ký/cấp phép đầu tư đối với dự án đầu tư
trong nước đây là những thủ tục mà cho đến nay nhà đầu tư trong nước
không phải thực hiện. Như vậy, bên cạnh việc đăng ký thành lập doanh
nghiệp, nhà đầu tư trong nước sẽ có nghĩa vụ đăng ký đầu tư đối với
mọi dự án đầu tư mới. Hơn thế, những dự án đầu tư nào có giá trị
trên 5 tỷ đồng mà thuộc loại dự án phổ thông sẽ phải được cấp Giấy
chứng nhận đăng ký đầu tư (giấy CNĐKĐT); còn các dự án đầu tư thuộc
ba nhóm còn lại sẽ cần được Nhà nước thẩm định trước khi cấp phép
đầu tư.
Trong những tranh luận xung quanh dự thảo Luật ĐTC thời gian gần đây,
vấn đề trên là một trong những lo lắng lớn nhất của cộng đồng doanh
nghiệp. Những thắc mắc chủ yếu liên quan đến việc tiêu chí để phân
loại các dự án đầu tư này thiếu tính rõ ràng. Thêm vào đó, các nhà
đầu tư cho rằng những quy định mới này phức tạp một cách không cần
thiết và làm giảm tính minh bạch trong quản lý đầu tư.
Những vấn
đề còn tồn tại
Theo thông lệ quốc tế về
pháp luật đầu tư, ưu đãi đầu tư là một trong những nội dung quan
trọng nhất trong chính sách đầu tư của một quốc gia. Hiện nay, ưu
đãi đầu tư ở Việt Nam được ấn định dựa trên kế hoạch của nhà đầu tư,
và thường được quyết định trước khi dự án đầu tư được thực tế triển
khai. Điều này là trái với thông lệ quốc tế theo đó ưu đãi đầu tư
phải dựa trên cơ sở kết quả hoạt động (hậu ưu đãi) chứ không dựa
trên kế hoạch hay đề xuất (tiền ưu đãi).3 Đây là cũng là một vấn đề
được tranh luận nhiều trong quá trình soạn thảo Luật ĐTC. Cho đến
thời điểm giữa tháng 8 năm 2005, đã có thông tin là sẽ áp dụng hệ
thống ưu đãi dựa trên kết quả hoạt động kinh doanh nhưng cộng đồng
kinh doanh đang chờ đợi xem sự thay đổi này sẽ được thể hiện cụ thể
như thế nào trong luật ĐTC.
(1) “Danh sách loại trừ” là danh mục
các lĩnh vực cấm đầu tư và “Danh sách hạn chế” là danh mục các lĩnh
vực chỉ được phép đầu tư khi đạt các tiêu chí nhất định và được cấp
phép đầu tư.
(2) Dự thảo chia các dự án đầu tư trong nước làm bốn nhóm: phổ thông,
phổ thông có điều kiện, quan trọng và quan trọng quốc gia |
